March 29, 2021
De parte de Biobio Anarquista
245 puntos de vista


Kedistan.net yolda┼člar─▒, Bio-B├şo Anar┼čist MeclisiÔÇÖnin durumunun analizini T├╝rk├žeÔÇÖye terc├╝me ettiler: ┬źEkim 2019ÔÇÖdan Ekim 2020ÔÇÖye kadar ┼×iliÔÇÖde halk isyan─▒ ve kurucu referandum.┬╗

[─░ngilizceye ├ževiri]

[─░spanyolcaya ├ževiri]

[Frans─▒zca ├ževiri]

┼×ili isyan─▒ ve siyasi kriz ÔÇó Biob├şo Anar┼čist MeclisiÔÇÖnin analizi

Bir y─▒l ├Ânce yani Ekim 2019ÔÇÖda ┼×ilili ortaokul ├Â─črencilerinin ba┼čkent SantiagoÔÇÖda metro zamm─▒na kar┼č─▒ ba┼člatt─▒klar─▒ isyan, k─▒sa s├╝rede Mapuche halk─▒n─▒n toprak ve ├Âzg├╝rl├╝k eksenli ekolojik sosyal direni┼čiyle de birle┼čerek, neoliberal diktat├Ârl├╝─če kar┼č─▒ bir ÔÇťr├Âvan┼čÔÇŁ isyan─▒na d├Ân├╝┼čt├╝.

Kas─▒m ay─▒ g├╝nlerinde yaralanmak pahas─▒na ben de bizzat bu tarihi isyan g├╝nlerine aktivist kameramla bir bu├žuk ay boyunca tan─▒kl─▒k ettim.

┼×iliÔÇÖde diktat├Ârl├╝─če ve neoliberalizme kar┼č─▒ s├╝ren halk isyan─▒n─▒n dinmeyen bir kararl─▒l─▒kla yaratt─▒─č─▒ potansiyel enerji, yaln─▒zca ┼×ili i├žin de─čil di─čer Latin Amerika halklar─▒na, ve tabii b├╝t├╝n d├╝nya halklar─▒na, diktat├Ârl├╝klere ve neoliberalizme kar┼č─▒ kendi kaderlerini tayin etmeleri i├žin yeni bir tarihsel moral ve motivasyon kayna─č─▒, ve esas olarak da kendi i├žinde son derece yarat─▒c─▒ pratikler ta┼č─▒yan yeni bir sosyal isyan deneyi kazand─▒rd─▒. Gelinen a┼čamada bu d├╝nya tarihinin belki de en uzun s├╝reli (1 y─▒l) kesintisiz isyan─▒na ev sahipli─či yapan ┼×ili sokaklar─▒, isyanc─▒lar─▒n neoliberal ┼×ili diktat├Ârl├╝─č├╝n├╝n ┼čiddetine kar┼č─▒ dinmeyen ├Âfkesi ve y─▒k─▒lamayan barikat─▒ haline geldi.

Bask─▒c─▒ ┼×ili devleti ve onu ayakta tutan sa─čdan sola b├╝t├╝n bile┼čenleri ┼čimdi panik halinde isyan─▒n sokaklardaki bu ola─čan├╝st├╝ potansiyel g├╝c├╝n├╝ provoke eden yasal d├╝zenlemelere ,ÔÇŁoy(a)lamalaraÔÇŁ, y├Ânlendirme ├žabas─▒nda.

Sistem i├ži sa─č ve sol taraflar─▒n kendi i├žinde n├╝anslar ta┼č─▒yan bu neoliberalizme restore etme ├žabalar─▒, isyan─▒n ola─čan├╝st├╝ potansiyel g├╝c├╝n├╝ de h─▒rs─▒zlamay─▒ kendilerine ve dolay─▒s─▒yla sistem i├žine yedeklemeyi ama├žlamakta. Bu tehlikenin fark─▒nda olan anar┼čistler ge├žti─čimiz g├╝nlerde ÔÇťsokaklar─▒ terk etmeyecekleriniÔÇŁ beyan eden bir a├ž─▒klama yay─▒nlad─▒lar.

Bu kaotik aral─▒kta sokaklar─▒ terketmeyen isyanc─▒lar─▒n en ├Ânemli moral kayna─č─▒ olan anar┼čistlerin mevcut duruma ili┼čkin ne d├╝┼č├╝nd├╝klerini ve bu s├╝recin neresinde konu┼čland─▒klar─▒n─▒ merak edenler i├žin Biob├şo Anar┼čist Meclisinin ÔÇť─░syan ve siyasi krizÔÇť ba┼čl─▒─č─▒yla kaleme ald─▒klar─▒ tarihi de─čerlendirmeyi onlarla yapt─▒─č─▒m olumlu isti┼čareden sonra, sevgili P─▒nar ErcanÔÇÖ─▒n titiz ├ževirisiyle payla┼č─▒yorum.

─░yi okumalar.

┼×iliÔÇÖdeki halk isyan─▒ ve anayasa referandumu
Ekim 2019ÔÇÖdan Ekim 2020ÔÇÖye
Biob├şoAnar┼čist MeclisiÔÇÖnin durum analizi

─░syan ve siyasi kriz

Ekim 2019ÔÇÖda ba┼člayan halk isyan─▒ ve ard─▒ndan gelen bask─▒lardan bu yana ┼×iliÔÇÖde ├žalkant─▒l─▒ g├╝nler ya┼čan─▒yor. Koronavir├╝s├╝n geli┼či g├╝ndemi k─▒smen de─či┼čtirmi┼č olsa da1, diktat├Ârl├╝─č├╝n sona ermesinden bu yana en b├╝y├╝k isyan─▒ a├žan bu ├žatlak, anayasay─▒ de─či┼čtirme s├╝reci ve yaratt─▒─č─▒ kitlesel siyasalla┼čma ├╝zerinden d├Ânemin siyasetini tan─▒ml─▒yor.

─░syan s─▒ras─▒nda ortaya ├ž─▒kan ├žok ├že┼čitli toplumsal taleplerin yo─čunla┼čma noktas─▒, kamuya ait olan yerleri ├Âzelle┼čtiren ve sosyal haklar─▒ metala┼čt─▒ran neoliberal yap─▒s─▒ nedeniyle mevcut anayasan─▒n de─či┼čmesi oldu. 1980 y─▒l─▒nda Pinochet askeri diktat├Ârl├╝─č├╝n├╝n dayatt─▒─č─▒ bu anayasa, askeri yapay─▒ a┼čar ve esasen diktat├Âr├╝n biti┼činden sonra siyasi sa─č partiler arac─▒l─▒─č─▒yla anayasay─▒ ve bu modeli savunan neoliberal kesimlerin tarihi bir projesine kar┼č─▒l─▒k verir. ─░┼čte bu neoliberal kesim, parlamentodaki bir az─▒nl─▒kla bile stat├╝koyu s├╝rd├╝rmesine izin veren anayasal tasar─▒m─▒ kullanmakta. Bu tasar─▒m─▒n niyeti, anayasan─▒n ├Ânemli y├Ânlerini de─či┼čtirmeye ├žal─▒┼čan yasa tasar─▒lar─▒n─▒n onaylanmak i├žin y├╝ksek bir yeterli ├žo─čunlu─ča ihtiya├ž duymas─▒ ve bunun da pratikte sa─č kanad─▒n, az─▒nl─▒k oldu─ču h├ólde, reformlar─▒ veto edebilmesiyle sonu├žlanmas─▒n─▒ sa─člamakt─▒r. Tabii burada hat─▒rlatmak gerekir ki, Demokrasi ─░├žin Partiler Birli─čiÔÇÖnde yer alan merkez-sol h├╝k├╗metlerin diktat├Ârl├╝k sonras─▒ ba┼čkanl─▒─č─▒ s─▒ras─▒nda sistemin merkez├« y├Ânleri de─či┼čtirilmemi┼č ve bu gruplar sa─č ile birlikte birbiri ard─▒na iktidara geldikleri bir d├╝opol olu┼čturmu┼člar, dolay─▒s─▒yla da bu anayasay─▒ ve modeli sa─člam tutma noktas─▒nda su├ž ortakl─▒─č─▒ yapm─▒┼člard─▒r.

Bu senaryoda ise isyan, paradoksal bir ┼čekilde, sa─č─▒n anayasas─▒n─▒ sa─čc─▒ bir h├╝k├╝mette yap─▒lan bir referandum ile s─▒namaya zorluyor ÔÇô ancak bu, sa─čc─▒ h├╝k├╝metin ayakta kalmas─▒n─▒ sa─člayacak bir se├žene─čin de kap─▒s─▒n─▒ a├žm─▒┼č oluyor ÔÇô ve ayn─▒ zamanda anayasa s├╝recini tan─▒mlamak i├žin kendi kartlar─▒n─▒ oynuyor.

Bu isyan, ┼×iliÔÇÖdeki neoliberalizmin ├žatlaklar─▒n─▒ ve ba┼čar─▒s─▒zl─▒─č─▒n─▒ g├Âsteriyor; metala┼čt─▒r─▒lm─▒┼č insan haklar─▒n─▒ protesto ederek ba┼člayan g├Âsteriler temel haklar─▒n ihlali, d├╝zinelerce ├Âl├╝m, binlerce yaral─▒ ve polisle askerin elinde ger├žekle┼čen i┼čkence vakalar─▒yla sona erince, ge├žmi┼čin yaralar─▒ da yeniden canlan─▒yor. Polisle g├╝├žl├╝ ├žat─▒┼čmalar, devlet binalar─▒na, siyasi partilerin ve bankalar─▒n genel merkezlerine sald─▒r─▒lar, s├╝permarketlerin ve zincir ma─čazalar─▒n ya─čmalanmas─▒ ve ayn─▒ zamanda ─░spanyol i┼čgalcilerin kilise ve heykelleri gibi d├╝zenin sembollerine y├Ânelik sald─▒r─▒lar─▒n da bulundu─ču yayg─▒n sokak ┼čiddeti, geni┼č vatanda┼č kitleleri taraf─▒ndan her zaman onay g├Ârmemekle beraber toplumsal ve siyasal krizin derinli─čini g├Âstermekte.

─░syan, SantiagoÔÇÖda ula┼č─▒m fiyatlar─▒n─▒n artmas─▒ ve ortaokul ├Â─črencilerinin metroda ├Âdeme yapmamas─▒ nedeniyle Ekim ay─▒n─▒n ba┼č─▒nda protestolarla ba┼člad─▒ysa da, bu protest tav─▒r ├ódeta bula┼č─▒c─▒ bir bi├žimde yay─▒ld─▒ ve metro istasyonlar─▒nda bask─▒ya kar┼č─▒ protestolar ya┼čan─▒r oldu. 18 EkimÔÇÖdeki protesto, sadece metro fiyat─▒ nedeniyle de─čil, ayn─▒ zamanda artan hayat pahal─▒l─▒─č─▒ nedeniyle de ba┼čkent caddelerinden ta┼čt─▒ ve onlarca y─▒ld─▒r biriken sorunlar─▒n art─▒k patlama noktas─▒na geldi─čini de hesaba katarak ├že┼čitli t├╝rlerde toplumsal iyile┼čme taleplerine do─čru geni┼čledi. Birka├ž g├╝n i├žinde, fiyatlar─▒n y├╝kselmesi gibi bir ekonomik sorun ihtimali, PinochetÔÇÖnin gidi┼činden bu yana en b├╝y├╝k siyasi krizi ortaya ├ž─▒karacakt─▒.

19 EkimÔÇÖde isyan t├╝m ┼×iliÔÇÖye yay─▒ld─▒ ve Pi├▒eraÔÇÖn─▒n ÔÇťsava┼čtay─▒zÔÇŁ diye ilan etmesinin ard─▒ndan h├╝k├╗mete duyulan ho┼čnutsuzluk b├╝y├╝d├╝. Sokaklardaki protestolar, yaln─▒zca hayat pahal─▒l─▒─č─▒n─▒ ele┼čtirip toplumsal e┼čitsizlikleri sorgulamakla kalm─▒yor, ayn─▒ zamanda, mevcut anayasay─▒ neoliberalizmin yasal temeli olarak tan─▒mlad─▒─č─▒ i├žin yeni bir anayasa talep ediyordu.

─░syan, ho┼čnutsuzlu─ču kontrol alt─▒na alamayan iktidar kurumlar─▒n─▒n yo─čun bir bi├žimde itibar kaybetmesine ilaveten, ufak ├žocuklara cinsel istismar vakalar─▒ nedeniyle Katolik KilisesiÔÇÖnden ba┼člayarak; ayr─▒cal─▒kl─▒ bir kast olarak yap─▒land─▒r─▒lan siyasi s─▒n─▒f ve ┼čirketlerin kendi lehine yasalar kar┼č─▒l─▒─č─▒nda sa─člad─▒─č─▒ kural d─▒┼č─▒ finansmanlar nedeniyle yolsuzluk vakalar─▒; yarg─▒n─▒n siyasetteki yolsuzlu─ču kovu┼čturmamas─▒ ve vergi su├žlar─▒n─▒n ÔÇťetik dersleriÔÇŁ ile cezaland─▒r─▒lmas─▒, b├╝y├╝k ┼čirketlerin gizli fiyat anla┼čmas─▒, ve t├╝m bunlara ek olarak kad─▒n cinayetleri ve ataerkil ┼čiddet davalar─▒n─▒n cezas─▒z sonu├žlanmas─▒ gibi on y─▒llard─▒r s├╝regelen yap─▒sal adaletsizlik hissiyle biriken enerjinin b├╝y├╝k bir k─▒sm─▒n─▒n a├ž─▒─ča ├ž─▒kma noktas─▒ oldu. Bunlar, son y─▒llarda Carabineros [┼×ili ulusal polis g├╝c├╝] ve Silahl─▒ KuvvetlerÔÇÖde vuku bulan yolsuzluk ve kamu fonlar─▒n─▒n ├žal─▒nmas─▒ gibi b├╝y├╝k skandallara ek olarak ya┼čan─▒rken; diktat├Ârl├╝k taraf─▒ndan dayat─▒lan ├Âzelle┼čtirilmi┼č sosyal g├╝venlik modelinin bir ├╝r├╝n├╝ olarak e─čitim, sa─čl─▒k gibi sosyal haklar ve d├╝┼č├╝k emekli maa┼člar─▒ ├╝zerinden ede edilen k├ór y├╝z├╝nden halihaz─▒rda kabarm─▒┼č olan rahats─▒zl─▒k daha da art─▒yordu.

Sosyal haklardaki eksikli─če bir de, se├žkinler taraf─▒ndan desteklenen ┼×ili modelinin ÔÇťba┼čar─▒s─▒n─▒nÔÇŁ yava┼č yava┼č sorgulanmas─▒na sebep olan y├╝ksek hane halk─▒ borcu gibi durumlar olu┼čuyordu. Sosyal hak aray─▒┼člar─▒, Pi├▒eraÔÇÖn─▒n ayr─▒l─▒┼č─▒ ve yeni bir anayasa s├╝reci devam ederken, siyasi s─▒n─▒f─▒n bir t├╝r anayasa de─či┼čikli─či s├╝reci a├žma duyurusuyla birlikte isyan ├Ânemli bir an ya┼čad─▒. Bununla birlikte, haz─▒rda bir sosyal g├╝ndemin bulunmay─▒┼č─▒ ho┼čnutsuzlu─ču s├╝rd├╝r├╝yor ve b├╝rokratik bir sistem ile h─▒zl─▒ de─či┼čim talebi aras─▒ndaki z─▒tl─▒k art─▒yor, y├╝r├╝y├╝┼člerin ├ževrimi├ži olarak ├ža─čr─▒ yapt─▒─č─▒ ve resmi bas─▒n─▒n hegemonyas─▒yla ├žeki┼čen sosyal a─člar arac─▒l─▒─č─▒yla adaletsizliklerin halk taraf─▒ndan viral h├óle getirildi─či bu ba┼č d├Ând├╝r├╝c├╝ dijital zamanlarda bu talepler daha da g├Âr├╝n├╝r h├óle geliyordu.

Halk giderek daha da g├╝├žlenirken, temsili demokraside ya┼čanan kriz k├Ât├╝le┼čiyor; kitlesel g├Âsterilerde siyasi parti bayraklar─▒ de─čil, karart─▒lm─▒┼č ┼×ili bayraklar─▒ ve Mapuche bayraklar─▒ g├Âr├╝l├╝yordu. ─░syan, siyasi g├╝ndemi belirleyen ve bir iktidar alan─▒ h├óline gelen sokak hareketlerini kanalize edebilecek ├Ânc├╝ler veya partiler olmadan s├╝r├╝yordu.

Topraklar─▒m─▒zda ya┼čanan uyan─▒┼čtan ve mevcut ataerkil, neoliberal ve ekstraktivist sistemin sorgulanmas─▒ndan mutluyuz. Se├žkinler, ÔÇťsosyal salg─▒nÔÇŁ dedikleri ┼čeyin ÔÇťgeldi─čini g├ÂrmedikleriÔÇŁ i├žin korkarken, sokaklarda, y─▒llard─▒r yeralt─▒nda bir m├╝cadele a─č─▒ ├Âr├╝l├╝yor ve bu m├╝cadeleler ┼čimdi ├Ânemli bir an ya┼č─▒yor. Neoliberalizmin tam ortas─▒nda ya┼čanan bu anlar, sosyal haklar─▒n metala┼čt─▒r─▒lmas─▒n─▒ sorgulamaktan ba┼člay─▒p modeli bir b├╝t├╝n olarak ele┼čtirmeye kadar uzanan a├ž─▒lma ve siyasalla┼čma anlar─▒d─▒r.

Geldi─čini g├Ârmedikleri ÔÇťsalg─▒nÔÇŁ, bir yandan hen├╝z demokrasiye d├Ânmeden ve diktat├Ârl├╝─č├╝n sona ermesinden ├Ânce ba┼člayan yava┼č bir ├Â─črenme s├╝recinden, bir yandan da sakinler, ├Â─črenciler, i┼č├žiler, ├žocuklar ve gen├žler olarak ayakland─▒─č─▒m─▒z bir m├╝cadeleden kaynaklan─▒yordu. Ancak t├╝m bu m├╝cadeleler, PinochetÔÇÖnin gidi┼čine sebep oldu─ču h├ólde, diktat├Ârl├╝─č├╝n dayatt─▒─č─▒ modeli s├╝rd├╝r├╝p kusursuzla┼čt─▒ran siyasi partilerin yaratt─▒─č─▒ sosyal anla┼čma taraf─▒ndan bast─▒r─▒lm─▒┼čt─▒. Bununla birlikte, 90ÔÇÖlar─▒n m├╝cadelelerinde, geleneksel toplumsal ├Ârg├╝tlenmelerin dikey yap─▒lar─▒n─▒ yava┼č yava┼č sorgulayan yeni bir ili┼čki ve siyasi eylem bi├žiminin tohumlar─▒ at─▒lmaya ba┼član─▒yordu. Anti-otoriter ve anar┼čist kolektifler ve gruplar, Sovyetler Birli─čiÔÇÖnin ├ž├Âk├╝┼č├╝n├╝n ve reel sosyalizmlerin sona ermesinin b─▒rakt─▒─č─▒ kuramsal t─▒kan─▒┼č─▒n ard─▒ndan anar┼čist fikirlere yakla┼čan birey ve gruplarla ├že┼čitli m├╝cadele deneyimleri arac─▒l─▒─č─▒yla etkile┼čime girdi.

Yak─▒n ge├žmi┼čte ya┼čanan da─č─▒lmalar ve hatalara ra─čmen, anar┼čistler olarak bizler, 96 senesindeki k├Âm├╝r madencili─či grevlerinden ├Â─črenci hareketini yeniden canland─▒rmaya ve mevcut b├Âlgesel m├╝cadelelere kadar, 90ÔÇÖlar─▒n gri atmosferinde toplumsal dokunun yerel d├╝zeyde yava┼č├ža dile getirilme s├╝recinin bir par├žas─▒ olmaya ├žal─▒┼čt─▒k. 2006ÔÇÖdaki ÔÇťpenguen devrimiÔÇŁnin ├Â─črenci m├╝cadelelerinden g├╝├ž kazanan ve kuruldu─ču 2011ÔÇÖdeki seferberlikle kitleselle┼čen de─či┼čimin sadece ku┼čaklar aras─▒ de─čil, paradigma ve m├╝cadele bi├žimi a├ž─▒s─▒nda da ger├žekle┼čti─čini bu deneyimlerden g├Âr├╝yoruz: O d├Ânemde e─čitimden k├ór elde edilmesi toplumsal d├╝zeyde ele┼čtirilir olmu┼č ve sosyal haklar─▒n metala┼čt─▒r─▒lmas─▒n─▒n sonu├žlar─▒ sorgulanmaya ba┼članm─▒┼čt─▒r.

2006ÔÇÖdan 2011ÔÇÖe kadar olan ve 2019ÔÇÖda iyice belirginle┼čen protesto d├Âng├╝s├╝n├╝n geli┼čimine bakt─▒─č─▒m─▒zda, ├╝cretsiz kay─▒t talebi ve sosyal haklar ├╝zerinden elde edilen k├ór─▒n sona ermesinden, f─▒rt─▒nal─▒ gibi esen ayaklanmalara ve sermayenin sembollerinin yok edilmesine nas─▒l ge├žildi─čini g├Ârebiliriz. Bu nedenle ÔÇť┼×ili uyand─▒ÔÇŁ s├Âz├╝ kitleler aras─▒nda yayg─▒nla┼čm─▒┼čt─▒; ┼×ili art─▒k talep etmiyor, yap─▒lanlar─▒n hesab─▒n─▒ ├Âdetiyordu.

Bir t├╝ketim toplumunda, toplumun bor├žlara ve sosyal haklar─▒n metala┼čt─▒r─▒lmas─▒na meydan okumas─▒ ├Ânemlidir; ├ž├╝nk├╝ bunu yaparak piyasay─▒ toplumsal ili┼čkilerin eklemleyici ve b├╝t├╝nle┼čtirici ekseni olmaya zorlar. Ancak piyasa, bor├žlanma ya da metala┼čma gibi kendi mekanizmalar─▒n─▒ s─▒n─▒rlayarak toplumu d├╝zenleyemez; bu nedenle piyasan─▒n kurallar─▒n─▒ sorgulayarak, bir b├╝t├╝n olarak toplumsal anla┼čma tart─▒┼čmaya a├ž─▒lm─▒┼č ve y─▒k─▒c─▒ isyan─▒n ipleri ├ž├Âz├╝lm├╝┼čt├╝.

Neoliberalizm ekonomi yetkisini ├Âzel sekt├Âre a├žt─▒ ve siyaset, ger├žek iktidardan yoksun pozisyonlar─▒n y├Ânetimine indirgenmi┼č bir teknokrasi t├╝retti. Bu nedenle, anayasa s├╝reci, piyasa taraf─▒ndan gaspedilen iktidar alan─▒n─▒n siyaset taraf─▒ndan yeniden fethedilmesi anlam─▒na gelebilirdi. Geleneksel siyasetin bu ayr─▒┼čma senaryosunda, halk uyanm─▒┼čt─▒; ancak yine de, g├╝ven duyulmayan siyasi s─▒n─▒fla tart─▒┼č─▒p ba┼č rol├╝ ele ge├žirmek i├žin yeterli kapasiteyi g├Âsteremedi ve bu esnada siyasi s─▒n─▒f anayasa s├╝reci boyunca kendini tazelemi┼č oldu. ─░syan, kamuoyunu ve soka─č─▒ siyasalla┼čt─▒rd─▒, siyasi partilere kat─▒l─▒m d├╝┼č├╝k kald─▒ ve kitleler partilerle ├Âzde┼čle┼čmedi.. Bu nedenle anayasa s├╝reci, siyasi kriz ve partilerin me┼čruiyet krizi kar┼č─▒s─▒nda oynanan bir oyun oldu; zira bu s├╝re├žte partiler kendini yeniden in┼ča etme, kurumsal olarak kendini savunma, kurumsal kanallar arac─▒l─▒─č─▒yla ho┼čnutsuzlu─ču y├Ânlendirme ve y├Ânetimi isyanla teste tabi tutma f─▒rsatlar─▒ndan yararland─▒.

K├╝lt├╝rel ─░syan

─░syan, sokak seferberli─činin etkinli─čini toplu olarak yeniden ke┼čfeden ve siyasi eylemi temsili demokrasinin geleneksel kanallar─▒ndan ├ž─▒karan yeni ├Âznellikler ve siyasi bilin├ž formlar─▒ sayesinde, yaln─▒zca siyasi de─čil k├╝lt├╝rel de bir d├Ân├╝m noktas─▒na, bir yeniden kurulu┼č an─▒na i┼čaret ediyordu.

Bunlar, feminizm sayesinde ataerkiye kar┼č─▒ g├╝├žl├╝ ele┼čtirilerin, ├ževresel m├╝cadele dinamiklerine bir yakla┼č─▒m─▒n ve toplumsal ├Ârg├╝tlenmelerde artan bir yatayla┼čman─▒n geli┼čti─či d├Ânemlerdi. Geleneksel temsil mekanizmalar─▒n─▒ sorgulay─▒p hem devlette hem de toplumsal ili┼čkilerde geleneksel otoriteleri ele┼čtirerek a├ž─▒k├ža ya┼čanan bir sosyal ve bireysel g├╝├žlenme s├╝reci vard─▒. Neoliberal k├╝lt├╝r├╝n etkileri olan bireycilik ve rekabetle damgalanm─▒┼č onlarca y─▒ld─▒r e┼či g├Âr├╝lmemi┼č bu olay, protestolar─▒n da heyecan─▒yla kendili─činden ger├žekle┼čen mahalle meclisleri ├ža─čr─▒lar─▒yla birlikte kendini toplumsal d├╝zeyde g├Âstermeye ba┼člad─▒. ├ťlkenin ├že┼čitli ┼čehir ve mahallelerinde salg─▒n s─▒ras─▒nda bile aktif olan bu meclislerde halk, ya┼čad─▒─č─▒ sorunlar ve toplumsal ger├žeklik ├╝zerinde tart─▒┼čarak halk ├Ârg├╝tlenmesi i├žin verimli bir kanal a├žt─▒.

Ayn─▒ do─črultuda, ama devlet d├╝zeyinde, ┼čiddetlenen ba┼čkanl─▒k tart─▒┼čmas─▒ ve yerel ger├žekliklere yabanc─▒ bir parlamentonun sorgulanmas─▒ndan hareketle, siyasetin belediyele┼čmesi olgusu do─čdu. Belediyeler, n├╝fusun kendine en yak─▒n yap─▒lar olarak tan─▒mlad─▒─č─▒ kurumlard─▒ ve hem sol hem de sa─čdaki belediye ba┼čkanlar─▒n─▒n, kendilerini en ├žok oyu alacak cumhurba┼čkan─▒ adaylar─▒ olarak g├Âsterdikleri mevcut siyaset sayesinde elde ettikleri b├╝y├╝k ┼č├Âhretin sebebi buydu. Hem mahalle meclislerinin ├žo─čalmas─▒ hem de geleneksel siyasetin belediyele┼čmesi zaman─▒n ruhunu anlatan ├Ârneklerdi. Yani zaman─▒n ruhu; devletin s├╝rekli araya girmesi, merkeziyet├žilik ve neoliberal bireycilik y├╝z├╝nden harap olmu┼č bir cemaatin kendini yeniden kurdu─ču ├╝slere, yak─▒n ve yerel olana yo─čun bi├žimde y├Âneliyordu.

Siyasi temsil bi├žimlerindeki bu k├╝lt├╝rel d├Ân├╝┼č├╝m s├╝reci, sosyal a─člar ├╝zerinde g├╝nl├╝k olarak tart─▒┼čma y├╝r├╝terek an─▒nda tepki veren dijital bir toplumda ger├žekle┼čiyor ve bu durum temsili demokrasinin ve devlet b├╝rokrasisinin eski yap─▒s─▒na gerilim ya┼čat─▒yordu.

Anayasa s├╝reci

Kitlesel isyan ve birka├ž ┼čehirde polisi alt eden ayaklanmalarla kar┼č─▒ kar┼č─▒ya kalan Pi├▒era, g├Âsterileri bast─▒r─▒p devriye gezmek i├žin ordunun soka─ča ├ž─▒kmas─▒ gibi diktat├Ârl├╝kten bu yana uygulanmayan ├Ânlemlerin yan─▒ s─▒ra soka─ča ├ž─▒kma yasa─č─▒ da uygulayarak ola─čan├╝st├╝ h├ól ilan etti. 19-28 Ekim 2019 tarihleri aras─▒nda ya┼čanan ola─čan├╝st├╝ h├ólde 20 ki┼či ├Âld├╝ ve 1.200ÔÇÖden fazla ki┼či yaraland─▒.
─░syan─▒n b├╝y├╝kl├╝─č├╝ devlet ayg─▒t─▒nda siyasi tepkilere yol a├žt─▒; bunlardan ilki, 7 Kas─▒mÔÇÖda ┼×ili Belediyeler Birli─čiÔÇÖnin ÔÇô emekli ayl─▒klar─▒, sa─čl─▒k, e┼čitsizlik, maa┼člar ve ba┼čka pek ├žok sosyal konuyu soru┼čturman─▒n yan─▒ s─▒ra ÔÇô 7 Aral─▒k 2019 g├╝n├╝ yeni bir anayasaya ihtiya├ž olup olmad─▒─č─▒na dair ulusal d├╝zeyde bir yoklama d├╝zenlemeyi planlad─▒─č─▒n─▒ a├ž─▒klad─▒─č─▒nda ya┼čand─▒. H├╝k├╗metin 10 Kas─▒mÔÇÖda yan─▒t vererek, yeni bir anayasa tasla─č─▒ haz─▒rlamak ├╝zere parlamentoyu g├Ârevlendirmeyi i├žeren bir Kurucu Kongre d├╝zenlemeyi ├Ânerdi. Bu ├Âneriler anayasa tasla─č─▒na yurtta┼č kat─▒l─▒m─▒ i├žin alan a├žmasa da, siyasi ortam anayasa de─či┼čikli─čine zaten a├ž─▒kt─▒. Buna paralel olarak, 12 Kas─▒mÔÇÖdaki tarihi genel grev s─▒ras─▒nda sokaklar doldu ta┼čt─▒.

├ťlke genelinde yayg─▒nla┼čan isyan ile sert bask─▒ ve insan haklar─▒ ihlalleri konusundaki karga┼čaya ra─čmen, parlamentoda temsil edilen partiler, 14 Kas─▒mÔÇÖda ba┼člay─▒p 15 Kas─▒mÔÇÖ─▒n sabah─▒na dek saatlerce s├╝ren m├╝zakerelerin ard─▒ndan Bar─▒┼č ve Yeni Anayasa Anla┼čmas─▒ÔÇÖn─▒ imzalad─▒lar. Ad─▒ndan da anla┼č─▒laca─č─▒ gibi bu anla┼čma, anayasal s├╝reci ba┼člatmak i├žin siyasi sistemin a├ž─▒lmas─▒ yoluyla ÔÇťbar─▒┼č─▒ garanti etmeÔÇŁ ve kamu d├╝zenini sa─člama ├žabas─▒ olarak g├Âsteriliyordu. S├╝re├ž, yeni anayasa hakk─▒nda (onay veya red vererek) ve onu tasarlamas─▒ gereken organ─▒n t├╝r├╝ hakk─▒nda d├╝┼č├╝ncesini belirten g├Ân├╝ll├╝ bir ba┼člang─▒├ž referandumu ile ba┼člayacakt─▒. Se├ženeklerden biri, yar─▒s─▒ vatanda┼člar taraf─▒ndan se├žilecek di─čer yar─▒s─▒ parlamentonun kendi ├╝yeleri aras─▒ndan se├žece─či 172 ki┼čilik karma bir kurucu listesiydi. Di─čer se├ženek ise yaln─▒zca vatanda┼člar taraf─▒ndan se├žilecek 155 ki┼činin olu┼čturdu─ču bir anayasa konvansiyonuydu. Gelinen bu son nokta, vatanda┼člar─▒n s├╝rece kat─▒l─▒m─▒n─▒n somut bir olas─▒l─▒─č─▒ olarak sunuldu─ču i├žin anla┼čmada bir kilometre ta┼č─▒yd─▒.

Ancak, taslak haz─▒rlama makam─▒ i├žin ba┼člang─▒├žta erkekler ve kad─▒nlar aras─▒nda e┼čit bir da─č─▒l─▒m ├Âng├Âr├╝lmedi─či i├žin s├╝recin mekanizmalar─▒na ili┼čkin acil sorular ortaya ├ž─▒kt─▒; bu e┼čitlik hususu daha sonra parlamentoda yasa olarak onayland─▒ktan sonra dahil edildi. Ancak, s├Âz konusu e┼čit da─č─▒l─▒m─▒n yaln─▒zca halk oyu ile se├žilen pozisyonlar i├žin olaca─č─▒ karar─▒na var─▒ld─▒; yani anayasa konvansiyonu e┼čit olacak, ancak karma konvansiyon kazan─▒rsa e┼čitlik olmayacak, ├ž├╝nk├╝ bunun yaln─▒zca yar─▒s─▒ halk oylamas─▒yla se├žilecek ve di─čer yar─▒s─▒ parlamento taraf─▒ndan belirlenip e┼čit da─č─▒l─▒ma sahip olmayabilecekti.

Ayr─▒ca anla┼čma, yerli halklara, toplumsal d├╝nyan─▒n temsilcilerine koltuk ay─▒rmay─▒ veya isyan─▒ ba┼člatan orta ├Â─čretim ├Â─črencilerine 18 ya┼č─▒ndan k├╝├ž├╝k olduklar─▒ i├žin oy verme hakk─▒ imkan─▒n─▒ da ├Âng├Ârm├╝yordu. ├ľte yandan anla┼čma, yeni anayasan─▒n ┼×ili taraf─▒ndan imzalanm─▒┼č uluslararas─▒ anla┼čmalara sayg─▒ g├Âstermesi gerekti─čini ├Âng├Âr├╝yordu ki bu, yaln─▒zca yabanc─▒ sermayenin korunmas─▒ de─čil, ayn─▒ zamanda teorik olarak ba─č─▒ms─▒z ve m├╝zakereci bir ┼čekilde ele al─▒nacak yasaklanm─▒┼č konular─▒n─▒n varl─▒─č─▒n─▒ da ifade ediyordu.

Ba┼člang─▒├žta Nisan 2020 i├žin planlansa da, koronavir├╝s salg─▒n─▒ referandumu 25 EkimÔÇÖe ertelemeye zorlad─▒. ─░syana verilen tepki sonucunda sokaklar─▒n militerle┼čmesi ve bu militarizasyonun sonradan salg─▒n nedeniyle tasdiklenmesi, d├╝nyada ├žok az ├Ârne─či bulunan, gece vakti soka─ča ├ž─▒kma yasa─č─▒ e┼čli─činde referandum d├╝zenlenmesi i├žin zemin olu┼čturacakt─▒.

Oylamadan sonra, ÔÇťonayl─▒yorumÔÇŁ se├žene─či kazan─▒rsa, anayasac─▒ gruba anayasay─▒ haz─▒rlamak i├žin 9 ay s├╝re tan─▒nacak, bu s├╝re 3 ay uzat─▒labilecekti. Halk─▒n hem karma hem de anayasa konvansiyonu se├žene─čindeki se├žim kotalar─▒, 11 Nisan 2021 i├žin planlanan bir oylamayla, parlamentoyu se├žmek i├žin kullan─▒lan ayn─▒ il├že se├žim sistemi alt─▒nda tart─▒┼č─▒lacakt─▒. Anayasac─▒ grubun i┼či bittikten sonra ortaya ├ž─▒kan yeni anayasa metni, zorunlu bir onay referandumuna sunulacakt─▒.

Bar─▒┼č ve Yeni Anayasa Anla┼čmas─▒ÔÇÖn─▒n a├ž─▒klanmas─▒n─▒n ard─▒ndan, halkta teorik d├╝zeyde bulunan kurucu egemenli─čin anlam─▒ ve partiler aras─▒ndaki bu anla┼čman─▒n siyasi s─▒n─▒f ile vatanda┼člar aras─▒ndaki ayr─▒l─▒─č─▒ nas─▒l g├Âsterdi─čine dair geni┼č bir tart─▒┼čma ba┼člad─▒. Parti liderleri aras─▒nda ya┼čanan ├Âzel bir bulu┼čma, sabah saat 3ÔÇÖe kadar bir reality show atmosferinde ge├žti ve ba┼črol oyuncular─▒n─▒n bas─▒n ├Ân├╝nde b├╝y├╝k bir masay─▒ payla┼čmas─▒yla sona erdi. S├Âz konusu son toplant─▒da Pi├▒eraÔÇÖn─▒n yoklu─ču, halk─▒n h├╝k├╗met y├Ânetimini genel olarak reddetmesi kar┼č─▒s─▒nda h├╝k├╗metin geri ├žekilmesinden kaynaklan─▒yor; ayn─▒ zamanda siyasi s─▒n─▒f─▒n bu bo┼člu─ču parlamento arac─▒l─▒─č─▒yla doldurmaya ├žal─▒┼čt─▒─č─▒n─▒ ve bunun yan─▒ s─▒ra krize ├ž├Âz├╝m aray─▒┼č─▒ b├╝nyesinde Belediyeler Birli─či ile bir lider ara┼čt─▒rmas─▒ y├╝r├╝tmeye ├žal─▒┼čt─▒─č─▒n─▒ da g├Âsteriyordu. Anla┼čmay─▒ imzalayan taraflara gelince, sa─č ve Demokrasi ─░├žin Partiler Birli─čiÔÇÖnin bu ge├ži┼č s├╝recinde olu┼čturdu─ču tarihi d├╝opol├╝n kollar─▒n─▒n yan─▒ s─▒ra, Frente AmplioÔÇÖda [Geni┼č Cephe] olu┼čan yeni solun kat─▒l─▒m─▒, siyasi hattaki t├╝m pozisyonlar─▒ birbirine yakla┼čt─▒rd─▒─č─▒ i├žin anla┼čma sanki onaylanm─▒┼č gibi bir hava yaratt─▒. Bununla birlikte, Kom├╝nist Parti gibi baz─▒ partiler, anla┼čmay─▒ ├ž─▒k─▒┼č noktas─▒n─▒ tart─▒┼čmal─▒ buldu─ču i├žin imzalamad─▒ ve di─čerler partiler de, Frente AmplioÔÇÖda oldu─ču gibi, ait olduklar─▒ k├╝melenmeden ayr─▒ld─▒lar.

Anla┼čman─▒n ba┼člang─▒├žta n├╝fusun ├že┼čitli katmanlar─▒nda yaratt─▒─č─▒ g├╝vensizli─če ra─čmen, geni┼č kesimler taraf─▒ndan bir sokak zaferi, isyan─▒n potansiyeli kar┼č─▒s─▒nda ka├ž─▒n─▒lmaz ve minimum d├╝zeyde bir ad─▒m oldu─ču kabul edildi. Ayn─▒ zamanda, mahalle meclislerinin yaratt─▒─č─▒ heyecanla, seferberlik h├ólindeki n├╝fusun talepleri yerine getirme kapasitesi kar┼č─▒s─▒nda a├ž─▒lan olas─▒l─▒klar ve taraflarca imzalanan anla┼čman─▒n, isyan─▒ ayakta tutma amac─▒yla kendi parametreleri dahilinde y├Ânlendirmek i├žin nas─▒l bir g├╝├ž manevras─▒ anlam─▒na geldi─či hakk─▒nda tart─▒┼čmalar s├╝r├╝yordu. Anla┼čma g├╝ndemi dolduruyordu ve baz─▒ isteksiz duru┼člara ra─čmen, b├Âlge meclisleri ve toplumsal ├Ârg├╝tler diktat├Ârl├╝k sonras─▒ ge├ži┼č d├Âng├╝s├╝n├╝ kapatan ve ┼×iliÔÇÖnin Pinochet-le┼čsizle┼čtirilmesinde bir kilometre ta┼č─▒ mahiyetinde sembolik bir eylem olan ÔÇťonayl─▒yorumÔÇŁa do─čru h─▒zl─▒ bir y├Ânelim sergiliyordu.

├çe┼čitli anketlerde ├ž─▒kan sonu├žlara g├Âre, normalde se├žimlere kat─▒l─▒m oran─▒ %50 veya daha d├╝┼č├╝kken, 25 Ekim referandumunda sand─▒─ča gitme oran─▒nda kitlesel bir art─▒┼č─▒n yan─▒ s─▒ra, ÔÇťonayl─▒yorumÔÇŁ se├žene─či yakla┼č─▒k % 70ÔÇÖlik b├╝y├╝k bir zafer elde edecekti.

Anar┼čistler olarak, anla┼čman─▒n k├Âkenini ve de anayasa s├╝reciyle birlikte isyan─▒n geleneksel siyasi kanallar─▒n b├╝nyesine girmesi olas─▒l─▒─č─▒n─▒ sorgulamam─▒za ra─čmen, halk─▒n, sembolik d├╝zeyde anayasa s├╝recinin geri kalan─▒ndan ayr─▒ bir kilometre ta┼č─▒ gibi etki g├Âsteren co┼čkusunun do─čas─▒n─▒ a├ž─▒klamaya ├žal─▒┼čmal─▒y─▒z. Bunun nedeni, mevcut anayasaya sinmi┼č diktat├Ârl├╝k miras─▒ndan, yukar─▒da da bahsedildi─či gibi, kurtulma olas─▒l─▒─č─▒na ek olarak, Ekim referandumunun, ba─člay─▒c─▒ bir isti┼čare niteli─či ta┼č─▒mas─▒yd─▒, ki bu da ┼×iliÔÇÖde m├╝zakere hakk─▒n─▒n geri bildirim olmaks─▒z─▒n siyasi s─▒n─▒fa verildi─či dar temsili demokrasi b├╝nyesinde ola─čan d─▒┼č─▒d─▒r. Buna ek olarak, referandum, anayasal konularda halka dan─▒┼čma ├Âzelli─čine sahiptir, ki bu da ┼×iliÔÇÖde t├╝m anayasalar vatanda┼člar─▒n kat─▒l─▒m─▒ ya da referandum hakk─▒nda isti┼čarelerin onaylanmas─▒ olmaks─▒z─▒n se├žkinler taraf─▒ndan kaleme al─▒nd─▒─č─▒ i├žin daha ├Ânce ya┼čanmam─▒┼č bir durumdu. ├ľte yandan, referandum siyasi g├Ârevler i├žin aday se├žimi olmad─▒─č─▒ndan, g├╝ven duyulmayan bir siyasi s─▒n─▒f─▒n kat─▒l─▒m─▒n─▒ i├žermiyor, bu da pek ├žok ki┼činin ilk kez veya y─▒llar sonra ilk kez oy kullanmas─▒na neden oluyordu.

Se├žim d├Âng├╝s├╝

Bu ├Âzellikler, referandumu, kendi i├žinde bir kilometre ta┼č─▒ olarak etki g├Âsteren ve onu fiili ve siyasi d├╝zeyde de─čil, ├Âznellikler d├╝zeyinde anayasa s├╝recinin geri kalan─▒ndan ay─▒ran sembolik bir d├╝zleme g├Ât├╝rd├╝. Referandumun ikili do─čas─▒ ve ÔÇťonayl─▒yorum / reddediyorumÔÇŁ se├ženekleri taraf tutmaya kolayl─▒kla izin verirken, taraflar─▒n karma veya anayasa konvansiyonundan hangisinin kazand─▒─č─▒na bakmaks─▒z─▒n kat─▒l─▒m sa─člayaca─č─▒ Nisan 2021 tarihli kurucu organ se├žiminde taraf tutman─▒n ayn─▒ oranda kolay olmayaca─č─▒ g├Âr├╝l├╝yordu. Bu se├žim d├Ârtl├╝ olacakt─▒r; ├ž├╝nk├╝ sadece kurucu organ─▒ olu┼čturanlar de─čil, belediye ba┼čkanlar─▒, konseyler ve b├Âlgesel y├Ânetimler de se├žilecek ve bu da partileri olu┼čturacak listelere bak─▒nca adayl─▒k s├╝re├žlerini daha da karma┼č─▒kla┼čt─▒racak bir konuya d├Ân├╝┼čecektir. Se├žim rekabetine g├╝ven vermeyen karakterleriyle birlikte eklenenler, halk─▒n beklentilerini d├╝┼č├╝rebilir, s├╝re├žle ilgili hayal k─▒r─▒kl─▒─č─▒n─▒ art─▒rabilir ve referanduma k─▒yasla se├žmen say─▒s─▒n─▒ azaltabilir.

Nisan 2021 se├žimi, parlamento se├žiminde kullan─▒lan b├Âlgesel se├žim sisteminin ayn─▒s─▒ ile yap─▒lacakt─▒r ki, bunun da listesiz ba─č─▒ms─▒z adaylar kar┼č─▒s─▒nda partili adaylara bir avantaj sa─člayaca─č─▒ d├╝┼č├╝n├╝lmektedir. Pratikte, en rekabet├ži listeler partilerin olu┼čturdu─ču listeler olurken, vatanda┼člar─▒n ve toplumsal ├Ârg├╝tlerin adayl─▒klar─▒, partiler ve onlar─▒n g├╝├žl├╝ i├ž yap─▒lar─▒ ve bol miktarda fon ile rekabet etmeye zorlanacakt─▒r. Bu durum toplumsal ├Ârg├╝tleri parti listelerine entegre olup onlar─▒n program─▒na boyun e─čmeye itecek veya e┼čit ┼čartlarda rekabet edebilmek i├žin siyasi partiler olu┼čturmaya zorlayacakt─▒r.

Nisan se├žimleri ile ilgili referandumdan sonra ba┼člayacak se├žim d├Âng├╝s├╝, g├╝ndemi devralacak ve de hangi parti tart─▒┼čmas─▒n─▒n ├Âtesinde bir b├╝t├╝n olarak isyanla vurgulanan temsili demokrasi dinamiklerini yeniden teyit edecektir. Bu arada siyasi s─▒n─▒f, Belediyeler Birli─čiÔÇÖnin y├╝r├╝tt├╝─č├╝ referandum kaynakl─▒ Bar─▒┼č Anla┼čmas─▒ ile a├ž─▒lan s├╝rece bask─▒n ├ž─▒karak, sorgulanan imaj─▒n─▒ yeniden in┼ča etmeye ├žal─▒┼č─▒rken, bir yandan kurumlar─▒n i├žinde ho┼čnutsuzlu─ča neden oluyor, siyasi sistemi yeniliyor ve siyasetin belediyele┼čtirilmesine itiraz ediyordu.

Daha geni┼č bir ├žer├ževede Bar─▒┼č Anla┼čmas─▒, devletin isyana verdi─či tepkinin bir par├žas─▒yd─▒. Y├╝r├╝tme organ─▒ bask─▒dan sorumluydu, yarg─▒ binlerce protestocuyu hapse att─▒ ve yasama organ─▒ barikat ve ya─čmalama kar┼č─▒t─▒ yasalar ├ž─▒kard─▒. Buna paralel ve ├žapraz bir ┼čekilde, siyasi s─▒n─▒f Bar─▒┼č Anla┼čmas─▒ÔÇÖna isyan─▒n yasal y├Ânetimi rol├╝n├╝ atam─▒┼čt─▒, ├ž├╝nk├╝ anla┼čman─▒n ilk maddelerinde demokratik a├ž─▒l─▒m i├žin bir t├╝r toplumsal bar─▒┼č al─▒┼čveri┼čine yer verilmi┼čti. Bununla birlikte, sokak ┼čiddeti, anla┼čmay─▒ imzalayan, ancak sokak g├Âsterileri ve polisle ├žat─▒┼čmalar─▒n s├╝rmesiyle kan─▒tland─▒─č─▒ ├╝zere, vatanda┼člar ile devlet aras─▒nda arabuluculuk rollerinde ge├žerlili─čini yitirmi┼č taraflar─▒n idare edebilece─či veya i├žine alabilece─či bir ┼čey de─čildi. Bu do─črultuda anla┼čma, taraflar─▒ hem sokak ┼čiddetinin k─▒nanmas─▒nda ayn─▒ safa ├žekerek hem de iyi ve k├Ât├╝, ┼čiddet ve bar─▒┼č yanl─▒s─▒ protestocular aras─▒nda ayr─▒m yapmaya ├Ânayak olarak, ge├žerli ve kabul edilebilir protesto s─▒n─▒rlar─▒n─▒ belirlemeye ├žal─▒┼č─▒yordu. ─░syan─▒n s├╝rmesi kar┼č─▒s─▒nda, anla┼čman─▒n bask─▒c─▒ sonu├žlar─▒, bize 1988ÔÇÖdeki referandumdan sonra PinochetÔÇÖnin ayr─▒l─▒┼č─▒na damgas─▒n─▒ vuran protestonun ÔÇťpasifle┼čtirilmeÔÇŁ s├╝recini; demokrasinin gelmesine ra─čmen h├ól├ó m├╝cadeleye devam edenlerin tecrit edildi─či, hapsedildi─či ve ├Âld├╝r├╝ld├╝─č├╝ o s├╝reci hat─▒rlat─▒yor.

Anayasa s├╝reci, siyasal sistemi sokaklardan zorlayan y─▒k─▒c─▒ bir protesto dalgas─▒yla giderek siyasalla┼čan bir toplum i├žinde ger├žekle┼čecektir. Olas─▒ senaryolar aras─▒nda, yeni bir anayasan─▒n geli┼čtirilmesi veya onay referandumundaki ÔÇťreddediyorumÔÇŁ zaferinin bir sonucu olarak mevcut olan─▒n varl─▒─č─▒n─▒ s├╝rd├╝rmesi ya da geleneksel siyasetin i├žlerinde vuku bulan par├žalanmalar nedeniyle s├╝recin ba┼čar─▒s─▒zl─▒─ča u─čramas─▒ say─▒labilir. Bu senaryolardan hangisi ger├žekle┼čirse ger├žekle┼čsin, acil sorunlar─▒ ele alamayan sosyal bir g├╝ndemin olmamas─▒, ho┼čnutsuzlu─ču k├Âr├╝kleyecek ve krizi uzatacakt─▒r.

Mevcut durum, ┼×iliÔÇÖde ├Ân├╝m├╝zdeki on y─▒llar boyunca toplumsal ve siyasi ya┼čam─▒ tan─▒mlayacakt─▒r; bu nedenle, iktidar─▒n, t─▒pk─▒ 2011 seferberli─čini parlamenterle┼čtirmesi gibi, isyan─▒ da kendi diliyle kodlamay─▒ ama├žlayan anayasal s├╝re├ž arac─▒l─▒─č─▒yla ortaya atabilece─či oyunlara dikkat etmeliyiz. Anayasal s├╝recin amac─▒ sadece yeni bir Magna Carta geli┼čtirmek de─čil, ayn─▒ zamanda siyasal s─▒n─▒f─▒n yurtta┼člarla ili┼čkisini yeniden kurmakt─▒r. Bu nedenle k─▒sa vadeli amac─▒, tam da bu yeni anayasan─▒n yaz─▒ld─▒─č─▒, me┼čruiyet edindi─či, yurtta┼člar i├žin anlam ve aidiyet sundu─ču s├╝reci ge├žerli k─▒lmakt─▒r.

Yeni anayasa tasla─č─▒n─▒n haz─▒rlanma s├╝reci g├╝ndemi kaplayacak ve toplumsal seferberli─čin i├žeri─čini ve ge├žerlili─čini tan─▒mlama amac─▒yla kapasitesini test edecektir. ─░syan─▒n bir├žok insan─▒ siyasi olarak harekete ge├žirdi─či do─črudur, ancak tam da sosyal doku kendini daha yeni yeni eklemlemeye ba┼člarken, salg─▒n nedeniyle isyan─▒n i├žindeki hareketlerin yo─čunlu─ču azal─▒yor; b├Âylelikle siyasi s─▒n─▒f─▒n, g├Âsterileri anayasa s├╝recini ÔÇťkirletmekleÔÇŁ su├žlad─▒─č─▒ b├Âl├╝c├╝ propagandas─▒n─▒ g├╝├žlendiriyor. Dolay─▒s─▒yla sokaklarda kitlesel bir varolu┼ču s├╝rd├╝rmek bir meydan okumaya d├Ân├╝┼čecek ve seferberlik toplumsal taleplere somut ├ž├Âz├╝mler bulmay─▒ ba┼čaracakt─▒r.

Krizin ihtimalleri

Tarihsel olarak, ┼×iliÔÇÖdeki siyasi krizler, h├╝k├╗metin beklendi─či ┼čekilde sona ermesi, ba┼čkan─▒n ayr─▒lmas─▒ veya askeri bir m├╝dahaleyle sona erer. Bu nedenle Pi├▒eraÔÇÖn─▒n ba┼čkanl─▒─č─▒n─▒n kendi d├Âneminin sonuna kadar devam etmesi, isyan─▒n ta┼čk─▒nl─▒─č─▒ kar┼č─▒s─▒nda iktidar─▒n kontrol alt─▒na al─▒nmas─▒n─▒n ba┼čar─▒s─▒n─▒n bir g├Âstergesidir. Pi├▒eraÔÇÖn─▒n ├Âtesinde, ┼×ili siyasi sistemi son derece ba┼čkanl─▒k yanl─▒s─▒d─▒r; bu nedenle siyasi s─▒n─▒f, Pi├▒eraÔÇÖy─▒ bir ki┼či veya politikac─▒ olarak kurtarmak i├žin de─čil, ba┼čkan─▒n Devlet Ba┼čkan─▒ olarak kendinde cisimle┼čtirdi─či kurumsall─▒─č─▒ kurtarmak i├žin anayasal s├╝reci dayatarak ba┼čkan─▒ korur. Pi├▒eraÔÇÖn─▒n erken ayr─▒lmas─▒, t├╝m siyasi s─▒n─▒f─▒ s├╝r├╝kleyecek kurumsal bir ├ž├Âk├╝┼č anlam─▒na gelecekti. Bu nedenle, Pi├▒eraÔÇÖy─▒ ortadan kald─▒rmadan isyan─▒ kontrol alt─▒na almak ve sistem i├žinde serbest kalan enerjiyi kanalize etmek i├žin soldan sa─ča siyasiler birle┼čti.

Ayaklanma s─▒ras─▒nda i┼členen insan haklar─▒ ihlallerine y├Ânelik ┼čikayetlere bula┼čt─▒─č─▒, salg─▒n─▒ k├Ât├╝ y├Ânetmekle sorguland─▒─č─▒ ve karma┼č─▒k bir ekonomik gelecekle kar┼č─▒ kar┼č─▒ya b─▒rakt─▒─č─▒ i├žin Pi├▒eraÔÇÖn─▒n yolu kolay de─čil. Buna ek olarak, yapt─▒─č─▒ ├žok say─▒da bakanl─▒k de─či┼čikli─či ve sand─▒klara koydu─ču y├╝ksek d├╝zeyde red i┼čaretinin de kan─▒tlad─▒─č─▒ ├╝zere, y├Ânetiminde b├╝y├╝k istikrars─▒zl─▒klar da s├Âz konusu. Pi├▒eraÔÇÖn─▒n, kendi kesimine eklemlenme kapasitesi g├Âsterememesinden, g├╝ndemini ba┼člag─▒├žtaki program─▒na ve kendisini cumhurba┼čkanl─▒─ča g├Ât├╝ren sa─č─▒n siyasi ilkelerine g├Âre de─či┼čtirmesinden ├Ât├╝r├╝ sa─č kanada yarar─▒ sorgulanmaya ba┼čland─▒. Yetersiz ve ge├ž kalm─▒┼č devlet yard─▒mlar─▒n─▒n neden oldu─ču ekonomik zorluklar─▒ hafifletmek i├žin i┼č├žilerin emeklilik fonlar─▒n─▒n % 10ÔÇÖunun ├žekilmesinde b├╝y├╝k yenilgi ya┼čamas─▒ da cabas─▒d─▒r.

2019ÔÇÖda isyan neoliberal anayasada somutla┼čt─▒r─▒lan modelin siyasi temellerini ve 2020ÔÇÖde AFPÔÇÖlerde 2 somutla┼čan modelin ekonomik temellerini ele┼čtirirken, her iki durumda da sa─č─▒n en sert kesimleri Pi├▒eraÔÇÖda krizin ve istikrars─▒zl─▒─č─▒n i┼čaretlerini g├Ârd├╝ler.

Sa─č─▒n di─čer kesimleri, toplumsal ├želi┼čkilerin nas─▒l ┼čiddetlendi─čini ve modeldeki ├žatlaklar─▒n nas─▒l olu┼čtu─čunu g├Âr├╝yordu ve bu nedenle kendini reformlara teslim olmaya a├ž─▒p anayasay─▒ de─či┼čtirme taraf─▒n─▒ se├žti. Bu ÔÇťsosyalÔÇŁ sa─čda, ÔÇťonayl─▒yorumÔÇŁ taraftar─▒ olmas─▒n─▒n yan─▒ s─▒ra, AFPÔÇÖlerin % 10ÔÇÖunun geri ├žekilmesinden de yana olan ve kendisini Sosyal Demokrat ilan eden Belediye Ba┼čkan─▒ Joaquin Lav├şn vard─▒. Bu ve belediye ba┼čkan─▒ s─▒fat─▒yla yapt─▒─č─▒ medya vitrinli─či sayesinde, ba┼čkanl─▒k yar─▒┼č─▒nda aday olarak ilk s─▒ralarda yer al─▒yor ve bu da bug├╝n ya┼čad─▒─č─▒m─▒z g├Âze ├žarpan paradoksu do─čuruyor: Sa─čc─▒ bir h├╝k├╝mete tam da sa─č─▒n kendisine ait bir anayasay─▒ de─či┼čtirebilecek bir s├╝reci a├žmas─▒ i├žin bask─▒ uygulan─▒rken, bir sonraki ba┼čkan sa─č─▒n aday─▒ olabilir.

H├╝k├╝met ÔÇťonayl─▒yorumÔÇŁ ve ÔÇťreddediyorumÔÇŁ aras─▒nda teredd├╝t ederken Lav├şn, Chicago Boy olarak ge├žmi┼činden kurtulmaya ├žal─▒┼č─▒yor. Ancak sa─č kanat, y├Ânetime devam etmek i├žin anayasay─▒ ve neoliberal modeli k─▒smen de─či┼čtirmesi gerekti─čini anl─▒yor. Bununla birlikte, siyasi alan, parlamentonun h├╝k├╝met bakanlar─▒na s├╝rekli y├Âneltti─či anayasal su├žlamalar─▒n ve h├╝k├╗metin yarg─▒ organ─▒ kararlar─▒n─▒ sorgulamas─▒n─▒n kan─▒tlad─▒─č─▒ gibi, devlet g├╝├žleri aras─▒nda artan gerilimi de i├žeren b├╝y├╝k de─či┼čikliklere ve bask─▒lara maruz kal─▒yor. Ancak, ekonomik model bozulmadan s├╝r├╝yor ve tam da bu nedenle ├žat─▒┼čmalarda bir sivrilme ve salg─▒n sonras─▒ ikinci bir isyan olas─▒l─▒─č─▒ m├╝mk├╝n g├Âr├╝n├╝yor.

─░syan─▒n yans─▒tt─▒klar─▒

Referandumla ba┼člayan s├╝re├žte halk─▒n sevincine e┼člik etsek de co┼čkusunu payla┼čm─▒yoruz. Bizler anar┼čistler olarak, anayasal organ─▒n ÔÇťonayl─▒yorumÔÇŁ kampanyas─▒na veya se├žim a┼čamalar─▒ndaki kampanyalar─▒na kat─▒lm─▒yoruz, ├ž├╝nk├╝ s├╝recin do─čas─▒ gere─či bir b├╝t├╝n olarak, isyan taraf─▒ndan itibars─▒zla┼čt─▒r─▒lm─▒┼č siyasi s─▒n─▒f─▒n onar─▒lmas─▒na y├Ânelik oldu─čunu ve bunun da, halk─▒n egemenli─čini yeniden geleneksel siyasetin ellerine teslim etti─čini tasdik etti─čini d├╝┼č├╝n├╝yoruz.

Bizim taahh├╝d├╝m├╝z, halk i├žin somut iyile┼čtirmeler elde etme yolundaki isyan─▒n b├╝y├╝kl├╝─č├╝ nedeniyle seferberlik kapasitesini derinle┼čtirmek ve g├╝├žlendirmektir. ┼×imdiye dek gelinen durumda, sosyal haklar─▒n metala┼čt─▒r─▒lmas─▒n─▒n son bulmas─▒ ya da isyan tutsaklar─▒n─▒n ├Âzg├╝rle┼čtirilmesinin sa─članamad─▒─č─▒n─▒ d├╝┼č├╝n├╝rsek, toplumsal seferberli─čin halihaz─▒rda yeterince ├Âdevi mevcuttur.

Taahh├╝d├╝m├╝z, devlet ayg─▒t─▒n─▒n d─▒┼č─▒nda, de─či┼čim ad─▒na m├╝cadele etmek i├žin ├Âzerk bir kapasite elde eden sosyal g├╝├žlerin in┼čas─▒n─▒ ve mahalle meclislerini g├╝├žlendirmektir. 12 Kas─▒mÔÇÖdaki genel grev, 14 Kas─▒mÔÇÖda Mapuche toplulu─ču ├╝yesi Camilo CatrillancaÔÇÖn─▒n polis elinde ├Âlmesinin y─▒ld├Ân├╝m├╝ ve Mapuche halk─▒n─▒n m├╝cadelesiyle dayan─▒┼čma, kitlesel feminist dalgas─▒ ve AFPÔÇÖlerin % 10ÔÇÖu geri ├žekmesi kar┼č─▒s─▒nda bask─▒ yapmak i├žin yap─▒lan protestolar vesilesiyle Ekim ay─▒nda ba┼člayan isyanda oldu─ču gibi, toplumsal hareketler i├žin s├╝recin merkezinde, sokaklar─▒ i┼čgal etmeye ve g├╝ndemi de─či┼čtirmeye olanak veren g├╝├žler olmas─▒ gerekti─čini g├Âr├╝yoruz.

Seferberli─čin gelece─či, senaryonun istikrars─▒zl─▒─č─▒ kar┼č─▒s─▒nda siyasi s─▒n─▒f─▒n s├╝reci kendi b├╝nyesine dahil etme olas─▒l─▒─č─▒ ve referandumdan sonraki kilit anlarla kar┼č─▒ kar┼č─▒ya. Siyasi s─▒n─▒f─▒n, halk egemenli─čini kendi ├╝zerine almas─▒ ve Bar─▒┼č Anla┼čmas─▒ÔÇÖn─▒n ┼čartlar─▒n─▒ tek tarafl─▒ olarak belirleme yetene─čine sahip olmas─▒, seferberli─čin kendisinin s─▒n─▒rlar─▒n─▒ g├Âstermektedir.

─░syan─▒n yaratt─▒─č─▒ heyecanla, eski ve yeni bir arada var oluyor; bu nedenle isyana kat─▒lmak anayasal s├╝re├ž vesilesiyle kurumsal niteli─če b├╝r├╝nm├╝┼č durumda. Eski olan bir t├╝rl├╝ ├Âlm├╝yor, yeni olan da bir t├╝rl├╝ do─čmuyor. B├Âylelikle, siyasi s─▒n─▒fa duyulan g├╝vensizli─če ilaveten h├╝k├╗metin ve parlamentonun prestij kayb─▒ kar┼č─▒s─▒nda iktidar, ┼čimdilik t├╝m dikkatleri ├╝zerlerine ├žeken belediye ba┼čkanlar─▒yla bu bo┼člu─ču dolduruyor. Bu yol, siyasi sistemi bir topluluk ve mahalle perspektifinden yeniden tesis eden, ancak ayn─▒ parti sistemi ve eski siyaset taraf─▒ndan birlikte se├žilen bir yoldur.

├ľte yandan, mahalle meclisleri bu isyanda ├Ârg├╝tsel yenilik olarak ├Âne ├ž─▒k─▒yor ├ž├╝nk├╝ iktidar─▒n belediyecilikle i┼čledi─či ayn─▒ kom├╝nal ve mahalle anlay─▒┼č─▒na kar┼č─▒l─▒k geliyor; ancak bunu ├Âzerk bir noktadan yap─▒yor. ─░ktidardan hareketle, resmi politika belediyele┼čtiriliyor ve yurtta┼čl─▒ktan hareketle de mahalle meclisleri ve toplumsal ├Ârg├╝tler birle┼čiyor. Bunlar─▒n ikisi de ayn─▒ anda ger├žekle┼čen olaylar. Tehlike ise, meclis ve ├Ârg├╝tlerin ├Âzerkli─činin, partiler taraf─▒ndan alternatifle┼čtirilip etkisiz h├óle getirilmesi veya partilerin kendi ├ž─▒karlar─▒ i├žin kullan─▒lmak ├╝zere onlar─▒n b├╝nyesine dahil edilmesinde yat─▒yor.

Geleneksel siyasi sistemin d─▒┼č─▒ndaki seferberli─čin siyasi ├ž─▒karlar─▒; siyasi s─▒n─▒f─▒n, ba┼čkanl─▒─č─▒n ve parlamentonun sorguland─▒─č─▒ ve temsili demokrasinin me┼čruiyetinin erozyona u─črad─▒─č─▒ bu zamanlarda ├žok ├Ânemlidir. E─čer halk oy vermediyse, bunun nedeni, sistemi devlette istihdam b├╝rolar─▒ h├óline gelen partiler arac─▒l─▒─č─▒yla y├Âneten, piyasaya teslim edilmi┼č at─▒l bir siyasi s─▒n─▒f kar┼č─▒s─▒nda ya┼čad─▒─č─▒ hayal k─▒r─▒kl─▒─č─▒d─▒r. Ancak bu, isyan ve de siyasi eylemin geleneksel ├žer├ževeden ta┼čmas─▒n─▒n da g├Âsterdi─či gibi, vatanda┼člar─▒n siyasetle ilgilenme─či anlam─▒na gelmiyor.

─░┼čte tam da bu noktada partiler itibar─▒n─▒ yitiriyor ve insanlarda onlara kat─▒lma ilgisi uyand─▒rm─▒yor, ancak toplumsal hareketlere ve mahalle meclislerine kat─▒l─▒m art─▒yor. Bu anlamda, yaln─▒zca partilerin toplumsal hareketleri kontrol etmek i├žin do─čal olarak y├╝r├╝tt├╝─č├╝ b├╝nyesine alma ├žal─▒┼čmas─▒ nedeniyle de─čil, ayn─▒ zamanda toplumsal hareketlerin (ekoloji, ├Â─črenci hareketleri, vb.) b├Âl├╝nm├╝┼č do─čas─▒ nedeniyle bu hareketlere kat─▒lmayan yurtta┼člar─▒n geri kalan─▒ i├žin anlam te┼čkil eden bir ger├žeklik yorumu ├╝retme yetene─činin engellenmesinden ├Ât├╝r├╝, toplumsal hareketlerin partilere d├Ân├╝┼čme tehlikesi ├žok b├╝y├╝kt├╝r. ├ľte yandan, partiler, sosyal eklemlenmenin b├Âylesi bir yorumunu ve perspektifini ├╝retirlerse, o h├ólde toplumsal hareketler, yurtta┼člar─▒n geri kalan─▒yla ba─člant─▒da olmak i├žin s├╝rekli partilerle etkile┼čime girme, d─▒┼č vekiller arac─▒l─▒─č─▒yla partilerin b├╝nyesine veya g├╝d├╝m├╝ne girme tehlikesiyle kar┼č─▒ kar┼č─▒ya kal─▒r. Ayn─▒ ┼čekilde, hareketler, par├žal─▒ m├╝cadelelerinin ├Âtesine ge├žen konular─▒ i├žeren tart─▒┼čmalara girme bask─▒s─▒ alt─▒nda ve bu bask─▒yla da siyasi parti olma riskini ta┼č─▒yor. Toplumsal hareketler i├žin zor olan, kendi aralar─▒nda sadece i┼člevsel durumlarda de─čil, ayn─▒ zamanda ger├žekli─či yorumlama mant─▒klar─▒nda ve parti b├╝nyesine girmelerini veya partilere d├Ân├╝┼čmelerini engelleyen yatay ve federe siyasi eylemlerde de birbirlerine eklemlenebilmeleridir.

Do─črudan demokrasi mekanizmalar─▒n─▒ g├╝├žlendirmeye, kom├╝nal ve mahalle d├╝zeyinde ├Âzerk ├Ârg├╝tsel bi├žimleri g├╝├žlendirmeye, siyasi sistemin belediyele┼čme ba─člam─▒n─▒ ve mahalle meclisleri olgusunu bir d├Ânemin i┼čaretleri olarak anlamaya ve hem son ya┼čanan m├╝cadele bi├žimlerinde hem de ba┼čka bi├žimlerde konum almaya kararl─▒y─▒z. ├çabalar─▒m─▒z─▒n amac─▒, temsili demokrasi ele┼čtirisinin, isyan─▒n a├žt─▒─č─▒ a┼čamayla ili┼čkilenebilen federatif ve yatay nitelikte ve halk d├╝zeyinde ├Âz temsil bi├žimlerine do─čru ilerlemesidir.

Biob├şo Anar┼čist Meclisi
[Asamblea Anarquista del Biob├şo]

Ekim 2020


Ana resim : ┼×ili sokaklar─▒nda @Sad─▒k ├çelik
─░spanyolcaÔÇÖdan ├ževiri: P─▒nar Ercan




Fuente: Biobioanarquista.org