July 5, 2022
De parte de Nodo50
196 puntos de vista

Estamos nun momento de verdadeira guerra contra a vida. A econom铆a, a pol铆tica e unha boa parte da cultura desenv贸lvese de costas 谩s bases materiais e sociais que permiten soster dignamente a vida humana e doutras especies”. As铆 de contundente arrancou Yayo Herrero (Madrid, 1965), antrop贸loga, enxe帽eira, profesora e activista, o faladoiro organizado este luns polo Concello de Santiago en colaboraci贸n coa USC na Facultade de Filosof铆a. Baixo o t铆tulo ‘Ecofeminismo e cambio clim谩tico. Seguridade e equidade nos tempos do Antropoceno’, Herrero, unha das pensadoras ecofeministas m谩is influentes a nivel europeo, debullou as urxencias e desaf铆os diante do cambio clim谩tico e o declive “inevitable” de enerx铆as e materiais.

Hai precisamente agora 50 anos, o informe Meadows, denostado durante moito tempo, xa alertaba de que, de seguir coa tendencia exponencial de extracci贸n de enerx铆a e materiais, a sociedade topar铆a cos l铆mites f铆sicos do planeta e desencadear铆ase un proceso de desestabilizaci贸n de todos os ciclos naturais. Hoxe, nun mundo que xa alcanzou no 2006 o pico de extracci贸n do petr贸leo e que “silenciou” durante anos moitas das alertas clim谩ticas na “volta de torca neoliberal” que sup贸n o negacionismo, Yayo Herrero lamenta que a resposta das instituci贸ns 谩 crise clim谩tica 茅 “altamente deficiente”. 

“As sociedades hipertecnol贸xicas e occidentais aprenderon a mirar a natureza desde a superioridade, a exterioridade e a instrumentalidade”

“Como 茅 posible que nunha sociedade que se autodenomina do co帽ecemento, as teses negacionistas confrontaran co que formulaba o 99% da comunidade cient铆fica?”, preg煤ntase. O cambio clim谩tico, de orixe antropox茅nico e de consecuencias “potencialmente catastr贸ficas” para o ser humano, sup贸n a “mudanza das regras de xogo que organizan todo o vivo”, sinala Herrero, nun planeta onde os seres humanos somos “radicalmente ecodependentes e vulnerables”. Tanto, prosegue, que poder铆a dicirse que “a humanidade globalmente est谩 sempre a unha colleita da s煤a propia extinci贸n”. Por茅n, a pesar desta dependencia vital, as sociedades hipertecnol贸xicas e occidentais aprenderon a “mirar a natureza desde a superioridade, a exterioridade e a instrumentalidade”, sinala a antrop贸loga.

DECLIVE DE ENERX脥AS E MATERIAIS

Yayo Herrero formula que o cambio clim谩tico c贸mpre abordalo en conexi贸n con outra problem谩tica ecosocial: o declive de enerx铆a e materiais. “Vivimos en sociedades capitalistas nas que comemos petr贸leo, en cidades que non funcionan se non se mete todos os d铆as en cami贸ns o necesario para sobrevivir e non se sacan os residuos que se xeran. Temos de frente o esgotamento dos recursos f贸siles”, explica a antrop贸loga. Unha realidade ante a que as axendas verdes propo帽en unha transici贸n 谩s enerx铆as renovables e aos coches el茅ctricos e un despregamento da tecolox铆a 5G, mais Herrero pon o foco na “enorme cantidade de minerais, alg煤ns deles que xa alcanzaron pico extracci贸n e outros que o alcanzar谩n nos pr贸ximos anos, que precisan estas tres patas da sostibilidade”. 

“Precisamos crear unha sociedade cuxa pol铆tica, econom铆a e cultura te帽an como prioridade garantir vidas dignas para todas as persoas”

Por iso, explica a antrop贸loga, se ben a enerx铆a renovable e limpa 茅 a 煤nica soluci贸n, “茅 crucial ter en conta que hai que transitar cara a outros modelos econ贸micos radicamente distintos”, que se afasten das din谩micas do malgasto e que non alenten as expectativas de acumulaci贸n de ganancias para quen 茅 dono dos medios de produci贸n”, sentenza Herrero, que apela a constru铆r unha nova econom铆a que te帽a en conta o seu contexto de partida: “un mundo translimitado” – cos seus l铆mites f铆sicos xa superados – e en cambio clim谩tico. “Precisamos crear unha sociedade cuxa pol铆tica, econom铆a e cultura te帽an como prioridade garantir vidas dignas para todas as persoas”, explica. 

A PERSPECTIVA ECOFEMINISTA

“Somos seres radicalmente ecodependentes – non hai econom铆a nin tecnolox铆a posible sen natureza – e somos seres radicalmente vulnerables, inevitable e ciclicamente necesitados”, sinala Herrero. Entre esas necesidades b谩sicas, sit煤anse os coidados que as persoas precisan ao longo de toda a vida, e asumidos historicamente polas mulleres. “Ao longo da historia quen se ocuparon da reproduci贸n coti谩 e xeracional da vida foron maioritariamente mulleres, non porque esteamos mellor dotadas para coidar doutras persoas, sen贸n porque vivimos en sociedades patriarcais que asignan de forma non libre ese traballo maioritariamente a mulleres“, sinala.

Por iso, Yayo Herrero c茅ntrase no nesgo de x茅nero, mais tam茅n de clase, procedencia e mesmo idade, que atravesa o fen贸meno do cambio clim谩tico e o declive de enerx铆as. “Son maioritariamente as persoas m谩is empobrecidas, as mulleres que soste帽en a vida en modelos onde a vida 茅 atacada, as poboacions migradas, os campesi帽os ind铆xenas, quen sofren as maiores consecuencias e quen neste momento articulan as maiores resistencias para frear a crise e defender a vida”, explica a antrop贸loga, que tece v铆nculos entre o capitalismo e o patriarcado, un “modelo de violencia no que o propio corpo das mulleres 茅 utilizado como territorio de conquista e combate”. 

“As fronteiras que rodean a Europa rica non permiten entrar persoas migrantes pero 谩brense e p茅chanse todos os d铆as para que entre enerx铆a, pesca e alimentos dos pa铆ses desas persoas migrantes”

Desta maneira, Yayo Herrero tam茅n pon enriba da mesa as guerras e migraci贸ns forzosas como consecuencias, a铆nda que non s贸, do “extractivismo e o cambio clim谩tico”. “As materias primas, alimentos e enerx铆as que chegan ao Estado espa帽ol e Europa ve帽en de pa铆ses cruzados por unha enormidade de conflitos violentos“, fala Herrero, que relaciona igualmente o valado de Melilla e as vidas que leva por diante co modelo econ贸mico extractivista imperante. “As fronteiras que rodean a Europa rica non permiten entrar persoas migrantes pero 谩brense e p茅chanse todos os d铆as para que entre enerx铆a, pesca e alimentos dos pa铆ses desas persoas migrantes”.

A antrop贸loga alerta dos discusos neoliberais que convirten a “v铆tima na ameaza”, posto que impiden ver que “o perigo 茅 realmente o cambio clim谩tico, o modelo econ贸mico que depreda, e non a persoa africana que sae dun territorio invivible e procura ir a onde van as s煤as materias primas”, sentenza. Uns discursos con pegada real ante os que urxe “acci贸ns decididas e colectivas”. “C贸mpre entender os problemas estruturais se non queremos meternos nunha l贸xica de guerra contra todos, de sinalaci贸n de chivos espiatorios onde s贸 saen beneficiados sectores privilexiados que, amparados polo poder econ贸mico, pol铆tico e militar, seguen sostendo estilos de vida inviables mentres moitas persoas quedan 谩 marxe”. 

SUFICIENCIA, REPARTO E COIDADO

“Necesitamos construir ao m谩ximo posible todas as iniciativas locais que vaian li帽a da sostibilidade da vida: cooperativas de servizos financeiros, enerx茅ticas, redes coidados compartidos…”

Fronte a esta realidade, Yayo Herrero condensa as li帽as de acci贸n nun contexto e tres principios. “O contexto 茅 o inevitable decrecemento da econom铆a, imos vivir con menos recursos, minerais, auga, pesca… Queiramos ou non”, sentenza. Os principios pasan pola suficiencia – empregar tan s贸 o necesario -, o reparto – “a clave para sobrevivir pasa por repartilo todo, a riqueza, o acceso a enerx铆a, alimentos, vivenda, coidados dignos…, como nunca antes o fixemos” – e o coidado da vida. “C贸mpre desfeminizar os coidados e recompo帽er o conxunto da pol铆tica p煤blica desde a perspectiva da seguridade e sostibilidade das vidas”, explica Yayo. 

“Mentres tanto”, di, “temos que organizarnos para intentar facer por debaixo todo o que hai que facer sen que nos dean permiso. Necesitamos construir ao m谩ximo posible todas as iniciativas locais que vaian li帽a da sostibilidade da vida: cooperativas de servizos financeiros, enerx茅ticas, redes coidados compartidos… Porque se non conseguimos quebrar o brazo dun poder pol铆tico que polo momento non est谩 coidando da xente e da vida, pode ser o 煤nico que te帽amos. E porque se o conseguimos, imos precisar dun poder pol铆tico construido desde abaixo e experimentar o 茅xito do colectivo”, sentenza Herrero, que apela como punto final 谩 s煤a conferencia a rebertir a sensaci贸n de “tristura” que pesa na sociedade “recuperando a alegr铆a e aforza” de involucrarse en procesos comunitarios.




Fuente: Galiciaconfidencial.com